De minister kondigde in december aan dat de sanctieprocedure versneld wordt bij VDAB. Tegelijk werd ook een stand van zaken gegeven. Eind november waren 126.965 werkzoekenden met een werkloosheidsuitkering en jongeren in beroepsinschakelingstijd ingeschreven bij VDAB. Zij worden opgevolgd door VDAB en moeten aantonen dat ze voldoende inspanningen doen om een job te vinden. Doen ze dat niet, dan riskeren ze een sanctie.
In het eerste semester van 2025 gaf VDAB in totaal 11.358 sancties, waarschuwingen en negatieve evaluaties. Het gaat om 5.091 sancties, 3.812 waarschuwingen en 2.455 negatieve evaluaties voor jongeren in hun beroepsinschakelingstijd. De meest voorkomende reden voor het overmaken van een dossier aan de Controledienst blijft het niet ingaan op een aangetekende afspraak (68%). Sancties hebben tijdelijk, definitief of later een impact op de werkloosheidsuitkering van de werkzoekende.
Op basis van antwoorden op eerdere parlementaire vragen kon Vlaams volksvertegenwoordiger Robrecht Bothuyne (cd&v) een aantal opmerkelijke evoluties vaststellen. De cijfers voor 2025 zijn een extrapolatie op basis van de eerste jaarhelft.
|
|
2022
|
2023
|
2024
|
2025 extra
|
2025 6m
|
|
Sancties UWZ
|
10238
|
12394
|
11274
|
10182
|
5091
|
|
Waarschuwingen
|
11088
|
13336
|
10372
|
7624
|
3812
|
|
BIT-neg evaluatie
|
2574
|
3308
|
4526
|
4910
|
2455
|
|
TOTAAL
|
23900
|
29038
|
26172
|
22716
|
11358
|
|
Totaal UWZ
|
111380
|
106600
|
108677
|
115323
|
115323
|
|
Totaal BIT
|
8640
|
9674
|
10343
|
13802
|
13802
|
UWZ/Totaal UWZ 21% 27,2% 24% 19,7%
BIT/neg evaluatie 29,8% 34,2% 43,8% 35,6%
De sancties voor werklozen gaan sinds 2023 in dalende lijn. Daar waar in 2023 nog meer dan 1 op 4 Vlaamse werklozen een sanctie kregen van VDAB, is dat aantal in 2025 gezakt naar minder dan 1 op 5. Hoewel er vandaag zowat 10000 meer uitkeringsgerechtigde werkzoekenden zijn ingeschreven bij VDAB in vergelijking met 2023, zijn er dit jaar 6300 minder werkzoekenden die tegen een gele of rode kaart aanliepen.
Bothuyne : ‘Dat zijn opvallende cijfers; immers; minister Demir gaf al regelmatig aan dat ze werkzoekenden die niet actief meewerken aan een traject naar werk sneller en harder wil sanctioneren. Bovendien is de werkloosheid sinds haar aantreden gestegen. Je zou dus net hogere sanctiecijfers verwachten, maar het omgekeerde blijkt waar.’
Opvallend in de cijfers is wel dat steeds meer jongeren een negatieve evaluatie krijgen.
Jongeren die hun studies beëindigd of stopgezet hebben, moeten een beroepsinschakelingstijd (‘wachttijd’) van maanden doorlopen. Als ze daarna nog werkzoekend zijn, hebben ze onder bepaalde voorwaarden recht op de forfaitaire inschakelingsuitkering.
Een inschakelingsuitkering is niet hetzelfde als een werkloosheidsuitkering. Op een werkloosheidsuitkering hebt u pas recht als u je een tijd gewerkt hebt. Een inschakelingsuitkering is er voor jongeren die nog niet (voldoende) gewerkt hebben.
In de zesde en elfde maand van die beroepsinschakelingstijd beoordeelde VDAB of de jongere voldoende inspanningen leverde om werk te vinden. Is dat het geval, dan krijgt hij of zij voor elke beoordeling een positieve evaluatie. Na twee positieve evaluaties krijgt men een inschakelingsattest. Daarmee kan men dan een inschakelingsuitkering aanvragen. Federaal wordt die beroepsinschakelingstijd nu ingekort naar 156 dagen en de inschakelingsuitkering beperkt in tijd tot maximaal 1 jaar. VDAB zal wel nog steeds 2 evaluatiemomenten voorzien. Pas bij twee positieve evaluaties van VDAB krijgt men, indien nodig, een uitkering.
Opvallend is dat het aantal negatieve evaluaties bijna is verdubbeld op 3 jaar tijd. In 2023 ging het nog om 2574 jongeren, in 2025 zullen zowat 5000 jongeren een negatieve evaluatie krijgen in hun beroepsinschakelingstijd. Bothuyne: ‘hier is duidelijk iets aan de hand. Steeds meer jongeren zetten zich onvoldoende in om aan de slag te geraken. Het is goed dat VDAB dan streng is, maar allicht moet er sneller dan vandaag geschakeld worden naar persoonlijke begeleiding.’
Daarbij is het essentieel dat VDAB deze jongeren onmiddellijk na inschrijving contacteert en indien nodig ondersteuning biedt. Want… de jeugdwerkloosheid stijgt. In november waren al 37009 werkzoekenden jonger dan 25 ingeschreven bij VDAB; dat zijn er 10000 meer dan hetzelfde moment in 2022! Van 27435 werklozen jongeren in 2022 ging het naar 33121 in 2023, 35374 in 2025 en volgens de laatste cijfers zijn er nu dus 37009.
Cd&v dringt er op aan dat de afspraken die in het regeerakkoord gemaakt zijn om jongeren met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt uiterlijk binnen de 4 maand een passend en kwalitatief aanbod te doen van werk, werkervaring, opleiding of stage. Bothuyne: ‘het is essentieel dat er kort op de bal wordt gespeeld: niet alleen m.b.t. sancties, maar vooral als het gaat over het opstarten van persoonlijke begeleiding op maat van de werkzoekende. Zeker bij jongeren is er geen tijd te verliezen.’
