In Vlaanderen worden steeds minder kinderen geboren. Uit een recente peiling blijkt dat 4 op 10 van de jongeren zelfs overweegt om hun kinderwens uit of zelfs af te stellen omdat ze niet zien hoe ze dit zullen combineren met hun werk. En dat zien we ook al in de realiteit: het jaarlijks aantal geboorten in Vlaanderen is sinds 2010 in dalende lijn. In 2023 werden 61.781 kinderen geboren in het Vlaamse .Gewest, de zoveelste jaar op jaar daling. Dat is 13% minder dan in 2010. Het is van de Tweede Wereldoorlog geleden dat zo weinig kinderen werden geboren.
De demografische ontwikkelingen zoals de vergrijzing en de lage geboortecijfers zullen een impact hebben op de samenleving, de arbeidsmarkt en de economie. Momenteel worden 1,5 kinderen per vrouw geboren, terwijl er 2,1 nodig zijn om het bevolkingsaantal op een natuurlijke wijze op peil te houden. 15 jaar geleden waren dat er nog 1,8. Een groot gezin lijkt steeds meer een zeldzaamheid te worden. De vruchtbaarheid daalt in alle leeftijdscategorieën, maar vooral bij 25-29-jarige vrouwen en de gemiddelde leeftijd van vrouwen bij de geboorte van een eerste kind is ondertussen tot 30,7 jaar opgelopen. Er worden dus niet alleen veel minder kinderen geboren in Vlaanderen, we beginnen daar ook steeds later in ons leven mee. Deze feiten zijn niet alleen belangrijk voor wie, zoals christendemocraten van oudsher, gezinnen belangrijk vindt, maar zijn ook bijzonder belangrijk voor onze arbeidsmarkt en economie.
Kijkend naar de bevolkingsprognoses voor Vlaanderen, zien we dat de totale bevolking op beroepsactieve leeftijd (20-64 jaar) jarenlang in stijgende lijn zat, maar in 2023 een voorlopige piek heeft bereikt. De projecties van het Federaal Planbureau wijzen uit dat de bevolking op beroepsactieve leeftijd, het totale aantal potentiële werkenden, zal dalen tussen 2023 en 2031 om nadien min of meer stabiel te blijven. De vergrijzing zet verder een structurele druk op de betaalbaarheid van onze sociale zekerheid. Om het concreet te maken: dit en de volgende jaren moeten er dubbel zoveel mensen vervangen worden op de arbeidsmarkt dan 20 jaar geleden. Voor het eerst in de geschiedenis van dit land zijn er nu meer mensen die op pensioen gaan dan er jongeren zijn die actief worden op de arbeidsmarkt.
Vlaanderen is niet uniek met de vaststelling dat door de dalende geboortecijfers zowel onze samenleving, onze arbeidsmarkt als de betaalbaarheid van onze sociale zekerheid onder druk komt te staan. In veel andere landen, zoals Frankrijk, Japan, Polen, Denemarken en Zuid-Korea, zijn daar al diepgaande debatten rond gevoerd en actieplannen opgesteld. Het is hoog tijd om ook in Vlaanderen het debat te voeren. En neen; dat is geen pleidooi voor een Vlaamse versie van ‘Handmaid’s tale’ en dat is ook geen ‘soft’ gezinsbeleid, waarbij ‘cadeautjes’ uitgedeeld moeten worden aan jonge gezinnen. Nee, dit is gewoon broodnodig; zowel voor onze samenleving als onze economie! In plaats van misplaatste debatten over het optrekken van de pensioenleeftijd tot 70 jaar, zouden we moeten nadenken hoe langer werken haalbaar is. Hoe we mensen meer zuurstof geven om werk te combineren met kinderen. Hoe we kunnen inzetten op meer productiviteitsgroei zonder bijkomende werkdruk voor onze werkende middenklasse, bijvoorbeeld door AI. En daarnaast is een aangroei van de bevolking op arbeidsleeftijd cruciaal om tot economische groei te komen. Die economische groei is op haar beurt noodzakelijk om onze sociale zekerheid en overheidsfinanciën structureel gezond te krijgen en de welvaart van onze gezinnen op lange termijn te verzekeren.
Helaas geeft de minister bevoegd voor welzijn en gezin, Caroline Gennez, aan dat ze zelfs niet bereid is hieromtrent onderzoek te voeren. Kijken naar wat we kunnen leren uit het buitenland, lijkt ons nochtans geen overbodige luxe. De minister wil wel de kinderwens ondersteunen, maar wil de platgetreden paden duidelijk nog niet verlaten. Er is meer creativiteit nodig en een bredere aanpak om een gezin te kunnen combineren met financiële zekerheid én een goeie job: een goed loon met meer netto wanneer je het echt nodig hebt, een veilige en betaalbare thuis, kwaliteitsvolle en nabije kinderopvang, meer en betere voor- en buitenschoolse opvang, een goeie en gerichte financiële steun via het groeipakket, sterk onderwijs op maat van elk kind, betaalbare en toegankelijke gezondheidszorg, flexibele werkuren en -omstandigheden en een snelle invulling van het in de federale regering afgesproken familiekrediet zijn belangrijk. Zuid-Korea is met een uitgebreid en flexibel verlof-aanbod trouwens wel geslaagd in het opkrikken van de geboortecijfers. Er is dus is nog meer mogelijk. Laat ons daarom wel het debat voeren; wel leren van het buitenland en wel openstaan voor nieuwe oplossingen om jonge mensen terug het vertrouwen te geven om een (groter) gezin te stichten. Het is cruciaal voor die gezinnen en families, maar ook voor onze arbeidsmarkt, onze samenleving en onze sociale zekerheid! Kortom een versterkt gezinsbeleid is in het belang van ons allemaal en van de toekomst van Vlaanderen.
